Como elaborar referencias bibliográficas segundo a norma ISO 690

Biblioteca - Referencia e información bibliográfica

COMO ELABORAR REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS SEGUNDO A NORMA ISO 690

Documentos impresos / Documentos electrónicos

DOCUMENTOS IMPRESOS

A norma ISO 690:1987 establece os criterios para a elaboración de referencias bibliográficas, tendo o seu equivalente na norma española UNE 50104:1994.
A norma describe a orde e selección dos elementos da referencia bibliográfica. Sen embargo, non son prescriptivas para esta norma a puntuación e o estilo tipográfico que se dá como mostra, polo que se debe entender como simple recomendación (os títulos en cursiva pódense presentar tamén subliñados e os títulos en redonda entre corchetes). Os elementos sinalados con asterisco (*) son opcionais.

PRESENTACIÓN DAS REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS
Os esquemas que se dan a continuación serven para identificar os elementos que integran as referencias bibliográficas e para fixar unha orde ou secuencia normalizada para a presentación destes elementos.
Os elementos que aparecen en cursiva son opcionais, e pódense incluír ou omitir segundo o nivel de detalle establecido ou segundo as características do documento concreto. Os datos que se inclúen na referencia bibliográfica, normalmente deben transcribirse tal como aparecen na fonte.

Temos que ter en conta as seguintes normas xerais:

Autoría e responsabilidade:

Nos nomes de persoa pódense abreviar as súas iniciais
Os nomes dos autores faranse constar tal como aparecen na fonte pero en forma invertida se é necesario: HALDANE, J.B.S; MEYER-UHLENRIED, Karl-HeinricH; DE LA MARE, Walter
Se hai máis dun nome, farase constar en primeiro lugar o que apareza máis destacado. Se non hai ningún que destaque, indicarase primeiro o que apareza en primeiro lugar. Se a responsabilidade se reparte entre dúas ou tres persoas, faranse constar o nome de todas.
Cando existen varios autores separaranse por punto e coma e un espazo, e se son máis de tres farase constar o primeiro seguido da abreviatura et al.
No caso de obras anónimas o primeiro elemento será o título
Despois dos apelidos e nome dos editores, directores, compiladores ou coordinadores, hai que engadir a abreviatura correspondente ao tipo de función que realiza: comp., coord., ed., etc.
Se o autor é unha entidade indicarase o nome da mesma tal e como aparece na fonte: Unesco; France. Ministère des transports

Título:

Escríbese en cursiva, tal e como aparece na fonte
Pódese engadir a continuación do título entre corchetes a tradución á nosa lingua: Zarys dziejow bibliografii w Polsce [Resumen de la historia de la bibliografía en Polonia]
Os subtítulos pódense escribir tras o título separado por dos puntos e espazo (: ): Criticism: tha major texts
Se na fonte consta máis dun título ou se figura en máis dun idioma, faise constar o título no idioma que aparece máis destacado. Se ningún se destaca, indícase o que aparece en primeiro lugar
Pódense utilizar os títulos abreviados sempre que non se perda información. Todas as omisións indicaranse con puntos suspensivos.

Edición:

Farase constar na forma en que aparece na publicación cando sexa edición distinta á primeira

Datos de publicación:

Os datos da publicación faranse constar na seguinte orde: lugar, editor, ano: New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1979.
O lugar xeográfico onde se publicou o documento cítase na lingua deste. Se se considera necesario pódese engadir entre parenteses o nome da provincia, estado ou país: Cambridge (Mass.)
Se hai máis dun lugar de publicación ou máis dun editor, cítase o máis destacado. Se ningún destaca, faise constar o primeiro. Tamén pódense indicar os nomes dos outros lugares na orde en que aparecen na fonte: London; New York; Toronto
Se figura o nome de máis dun editor faise constar o que aparece máis destacado. Se non destaca ningún, faise constar o primeiro. Os nomes dos demais pódense facer constar uníndoos ao seu correspondente lugar de publicación: London: T. Nelson: Edinburgh: T.C. & E. Jack
Se non aparece no documento o nome do editor, pódese poñer a abreviatura [s.n.] (sine nomine)
A data de publicación farase constar tal como aparece na fonte, en números árabes
Se a data de publicación dun documento comprende varios anos, farase constar o primeiro ano e o último: 2000-2005. Se aínda non se completou a publicación, indicarase o primeiro ano seguido de guión e espazo: 1988-
Se se descoñece o ano de publicación, substitúese pola data do Depósito Legal, o Copyright ou a de impresión nesta orde de prioridade
Se non temos datos da data de publicación pódese poñer unha data aproximada: ca. 1998, 198?
Se citamos un documento aínda non publicado poñeremos no sitio da data "(en prensa)"

Extensión:

Para documentos impresos faise constar o número de páxinas ou de volumes no seu caso. Exemplo: 345 p., 5 vol.
Para documentos non impresos faise constar a extensión en número de pezas: 3 diapositivas, 2 microfichas (120 fotogramas), 1 disco sonoro

Outra información (opcional):

Pódese facer constar en nota a información complementaria que se indica a continuación:

Información que identifica onde se pode obter un documento de díficil localización: Dispoñible en NTIS = AD683428
Información que identifica o orixinal do que se fixo unha reimpresión, unha reprodución ou un facsímil: Reimpresión da edición de Boston: Estes and Lauriat, 1902
Información correspondente as limitacións de accesibilidade: Só para uso oficial
Información relativa ao estado de publicación do documento: De próxima aparición
Sistema de clasificación e notacións: Dewey: 001.64-25

Monografías / Partes de monografías / Capítulos de monografías
Publicacións Seriadas / Artigos de publicación en serie
Congresos / Ponencias de Congresos
Lexislación
Documentos audiovisuais (gravacións, programas de radio e televisión, materiais gráficos)
Teses non publicadas
Patentes
Normas

MONOGRAFÍAS
APELIDO(S), Nome. Título do libro en cursiva. Mención de responsabilidade secundaria* (tradutor; prologuista; ilustrador; coordinador; etc.). Edición. Lugar de publicación: editorial, ano de edición. Número de páxinas*. Serie*. Notas*. Número normalizado
Exemplo (UNE 50104-94):

LOMINADZE, DG. Cyclotron waves in plasma. Translated by AN. Dellis; edited by SM Hamberger. 1st ed. Oxford: Pergamon Press, 1981. 206 p. International series in natural philosphy. Tradución de Cicklotronnye volny v plazme. ISBN 0-08-021680-3

EKWALL, Eilert. A History of modern English sounds and morphology. Translated and edited by Alan Ward. Oxford : Basil Blackwell, 1975. 133 p. ISBN 0-631-14930-9

PARTES DE MONOGRAFÍAS
APELIDO(S), nome. Título común en cursiva. Edición. Numeración da parte. Responsabilidade secundaria. Lugar de publicación: editor, ano, situación na publicación fonte.
Exemplo (UNE 50104-94):

PARKER, TJ. and HASWELL, WD. A text-book of zoology. 5th ed., 1 vol. 1 revised by WD. Lang. London: Macmilan, 1930. Sección 12, Phylum Mollusca, p. 663-782

ROSCOE, John. The Baganda. 2nd ed. London: Frank Cass, 1976. cap. 8, Government, p. 232-270

CAPÍTULOS DE MONOGRAFÍAS
APELIDO(S), nome. Título da parte. En APELIDO(S), Nome.Título do libro en cursiva. Responsabilidade subordinada*. Edición. Lugar de publicación: editor, ano, situación na publicación fonte
Exemplo(UNE 50104-94):

WRIGLEY, EA. Parish registers and the historian. En STEEL, DJ. National index of parish registers. London: Society of Genealogists, 1968, vol. 1, p. 155-167

PRICE, Derek de Solla. A general theory of bibliometric and other cumulative advantage processes. En GRIFFITH, Belver C. Key papers in information science. New York: Knowledge Industry Publications, 1980, p. 177-191

PUBLICACIÓNS SERIADAS
Título da publicación en cursiva. Responsabilidade principal. Edición. Identificación do fascículo (datas e/ou números. Lugar de edición: editorial, data do primeiro volume-data do último volume. Serie*. Notas*. ISSN
Exemplo (UNE 50104-94):

Communications equipament manufacturers. Manufacturing and Primary Industries Division, Statistics Canada. Preliminary edition. 1970- . Otawa: Statistics Canada, 1971- . Annual census of manufacturers. Texto en inglés e francés. ISSN 0700-0758

Revista española de electrónica. Barcelona : Ediciones Técnicas REDE, 1954- .ISSN 0482-6396

ARTIGOS DE PUBLICACIÓNS EN SERIE
APELIDO(S), nome. Título do artigo. Responsabilidade secundaria. Título da revista en cursiva. Edición. Localización no documento fonte: ano, número, páxinas
Exemplo (UNE 50104-94):

WEAVER, William. The collectors: comand performances. Photography by Robert Emmett Bright. Architectural Digest, Diciembre 1985, vol. 42, nº 12, p. 126-133

MOLDES MOREIRA, Diego. "Different proportions of laccase isoenzymes produced by submerged cultures of trametes versicolor grown on lignocellulosic wastes". Biotechnology Letters. Vol. 26, no. 4, (FEB 2004), p. 327-330

CONGRESOS
As actas publicadas dun congreso cítanse como unha monografía.
Exemplo:

Actas del I Congreso de Historia de la Lengua Española en América y España: noviembre de 1994 - febrero de 1995. M. Teresa Echenique, Milagros Aleza y M. José Martínez (eds.). València: Universitat, Departamento de Filología Española, 1995. 564 p. ISBN 84-800-2269-8

Congreso Literatura Galega e do Norte de Portugal : o libro e a lectura. Actas do congreso relizado pola Dirección Xeral de Promoción Cultural en Santiago de Compostela, dos días 25 ó 28 de outubro de 2000. Santiago de Compostela: Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo, 2001. 232 p. ISBN 84-453-3178-7

PONENCIAS DE CONGRESOS
As comunicacións ou ponencias publicadas dentro das actas dun congreso cítanse como capítulos dunha monografía.
Exemplo:

CEREZO GALÁN, Pedro. "La antropología del espíritu en Juan de la Cruz". En: Actas del Congreso Internacional Sanjuanista, (Ávila 23-28 de septiembre de 1991), v. III. [s.l.]:[s.n.], 1991. p. 128-154

LEXISLACIÓN
País. Título. Publicación, data de publicación, número, páxinas
Exemplo:

España. Ley de régimen jurídico de las administraciones públicas y del procedimiento administrativo común. Boletín Oficial del Estado, 27 de noviembre de 1992, núm. 285, p. 40300

España. Resolución de 19 de septiembre de 2005, de la Secretaría del Estado de Universidades e Investigación, por la que se dispone la publicación del Acuerdo de Consejo de Ministros de 15 de julio de 2005, por el que se homologa el título de Licenciado en Traducción e Interpretación, de la Facultad de Filosofía y Letras, de la Universidad de Córdoba. Boletín Oficial del Estado, 5 de octubre de 2005, nº 238, p. 32602-32603

DOCUMENTOS AUDIOVISUAIS (gravacións, programas de radio e televisión, materiais gráficos)
Gravacións:
APELIDO(S), Nome. Título. [Designación específica do tipo de documento]. Lugar: editorial, ano
Exemplo:

BACH, Johann Sebastian. Conciertos. [Gravación sonora]. Madrid: El País, 2004

AMENÁBAR, Alejandro. Mar adentro. [Video-DVD]. Madrid, El País, 2006

Programas de radio e televisión:
Nome do programa. Responsabilidade. Entidade emisora, data de emisión
Exemplo:

Punto y medio. Presentador: Juan y Medio. Canal Sur Televisión, 2004

Materiais gráficos:
APELIDO(S), Nome. Título. [Designación específica do tipo de documento]. Lugar: editorial, ano
Exemplo:

BABILONIA, Octavio. Aves de Cuba. [Material gráfico proxectable]. [Santiago de Cuba]: Instituto de Ecología y Sistemática, 1993

TESES NON PUBLICADAS
APELIDO(S), Nome.Título da tese en cursiva. Responsabilidade subordinada*. Clase de tese inédita. Institución académica no que se presenta ano. Lugar, ano.
Exemplo:

TORRES LÓPEZ, Silvia. Modelización de la hidrodinámica y los procesos biogeoquímicos en la Ría de Vigo : un análisis 3D. Director: Ramiro Varela Benvenuto. Teses doctoral inédita. Universidade de Vigo, Departamento de Física Aplicada, 2003

Se a tese está publicada a referencia seguirá o modelo de referencia de Monografías, mantendo a nota da institución na que se presentou.

No caso de que a tese estea dispoñible en fotocopias ou microfichas, pero sendo unha mera copia e non unha publicación propiamente dita, danse os mesmos datos, pero elimínase a mención de "inédita" e engádese ao final entre parénteses o nome do distribuidor

PATENTES
APELIDO(S), Nome. Título do elemento patentado. Responsabilidade secundaria*. Notas*. País ou organismo ante o que se rexistra a patente, tipo de documento. Número. Ano-mes-día de pubicación.
Exemplo (UNE 50104-94):

CARL ZEISS JENA, VEB. Anordnung zur lichtelektrischen Erfassung der Mitte eines Lichtfeldes. Erfinder: W. FEIST, C. WAHNERT, E. FEISTAUER. Int. CI3: GO2 B 27/14. Schweiz Patentschrift, 608626. 1979-01-15

CONSEJO SUPERIOR DE INVESTIGACIONES CIENTÍFICAS. Instalación para el precalentamiento de materias primas con destino a los procedimientos de fabricación de acero mediante conversión al oxígeno. Inventor: M. FERNÁNDEZ LÓPEZ. Int. CI 2 C22 B 1/04. Fecha de solicitud: 1986-05-27. España, patente de invención. ES 8703165 A6. 1987-04-16

O campo de notas pode incluír a Clasificación Internacional de Patentes, a data de solicitude e campo de aplicación da invención. Para utilizar abreviaturas para os países e identificar os códigos de control consultar:

WIPO (1981-1983), Patent information and documentation handbook, Geneva, World Intellectual Property Organization.

NORMAS
Número de referencia da norma. Título
Exemplo (UNE 50104-94):

UNE 48-302. Preparación de sustratos de acero previa a la aplicación de pinturas y productos afines : evaluación visual de la limpieza de las superficies : grados de óxido y de preparación de sustratos de acero no pintados y de sustratos de acero después de decapados totalmente de recubrimientos anteriores

ISO 690-2: 1997(E). Information and documentation - bibliographic references - Part 2: Electronic documents or parts thereof.

DOCUMENTOS ELECTRÓNICOS

Os documentos en soporte electrónico, que non sexan en liña, reciben practicamente o mesmo tratamento que os documentos en soporte impreso (sempre que especifiquemos o tipo de soporte). A norma ISO 690-2:1997 (sen norma UNE equivalente) especifica os elementos que hai que incluír nas citas bibliográficas dos documentos electrónicos e establece a ordenación obrigatoria dos elementos da referencia. Os elementos sinalados con (*) son opcionais. Os sinalados con(**) son obrigatorios no caso de documentos en liña, e non se aplican na maioría dos outros casos. Os elementos en cursiva poden ir tamén subliñados.
A data de consulta é imprescindible para os documentos en liña. Os tipos de soporte posibles son: [en liña] [CD-ROM][banda magnética][disquete]

Ademais de seguir as pautas recomendadas para os documentos impresos teremos en conta:

Os datos de referencia tomaranse do documento electrónico visto en pantalla ou oído. Se desta forma non puideramos obter os datos necesarios tomarémolos da documentación que o acompaña, a funda ou contenedor.
Citar o lugar e a editorial non é obrigatorio para os documentos en liña. Citaranse cando queden claramente destacados no documento
Para os documentos en liña hai que ofrecer información sobre a identificación e localización da fonte do documento citado. Esta información deberase identificar coas palabras "Dispoñible en" ou algo equivalente

Textos electrónicos, bases de datos e programas informáticos: Documento completo
Partes de textos electrónicos, bases de datos e programas informáticos de ordenador
Contribucións en textos electrónicos, bases de datos e programa informáticos (incluídas páxinas web)
Publicacións electrónicas seriadas completas
Artigos de publicacións electrónicas seriadas
Boletíns de noticias e listas de discusión
Mensaxes electrónicas

TEXTOS ELECTRÓNICOS, BASES DE DATOS E PROGRAMAS INFORMÁTICOS: DOCUMENTO COMPLETO
APELIDO(S), Nome. Título [tipo de soporte], Responsables secundarios*. Edición. Lugar de publicación: editor, data de publicación, data de actualización ou revisión, [data de consulta]**. [Descrición física]. (Colección)*. Notas*. Dispoñibilidade e acceso**. Número normalizado*.
Exemplos (en norma ISO 690-2):

CARROLL, Lewis. Alice's Adventures in Wonderland [en liña]. Texinfo ed. 2.1. [Dortmund, Germany]: WindSpiel, November 1994 [citado 10 febreiro 1995]. Dispoñible en World Wide Web: <http://www.germany.eu.net/books/carroll/alice.html>. Tamén dispoñible en versións PostScript y ASCII en Internet: <ftp://ftp.Germany.EU.net/pub/books/carroll/>.

HyperText Markup Language Home Page [en liña]. W3C [World Wide Web Consortium], User Interface Domain, 25 August 2000; 08:33:10 [citado 25 agosto 2000]. Dispoñible na Web: <http://www.w3.org/MarkUp/>.

U.S. ISBN Agency. The Digital World and the Ongoing Development of ISBN [en liña]. New Providence, N.J.: RR Boewker, s.d. [ref. de 16 de agosto 2002]. Dispoñible na Web: <http://www.isbn.org/standards/home/isbn/digitalworld.asp>

PARTES DE TEXTOS ELECTRÓNICOS, BASES DE DATOS E PROGRAMAS INFORMÁTICOS DE ORDENADOR
En xeral, enténdese por partes aquelas opcións dun texto que esixen o contexto suministrado polo documento principal no seu conxunto.

APELIDO(S), Nome (do documento fonte ou principal). Título (do documento principal) [tipo de soporte]. Responsabilidade secundaria (do documento fonte)*. Edición. Lugar de publicación: Editorial, data de publicación, data de actualización/revisión. [Data de consulta]**. Designación do capítulo ou da parte, Título da parte, numeración e/ou localización da parte dentro do documento principal*. Notas*. Dispoñibilidade e acceso** Número normalizado.
Exemplos (en norma ISO 690-2):

CARROLL, Lewis. Alice's Adventures in Wonderland [en liña]. Texinfo. ed. 2.2. [Dortmund, Germany]: WindSpiel, November 1994 [citado 30 marzo 1995]. Chapter VII. A Mad Tea-Party. Dispoñible na World Wide Web: <http://www.germany.eu.net/books/carroll/alice_10.html#SEC13>.

CC British Company Financial Datasheets [en liña]. Hampton (Middlesex, U.K.) : ICC Online, 1992, actualizado 3 marzo 1992 [citado 11 marzo 1992]. Robert Maxwell Group PLC. Nº de accceso 01209277. Dispoñible a través de: DIALOG Information Services, Palo Alto (Calif.).

CONTRIBUCIÓNS EN TEXTOS ELECTRÓNICOS, BASES DE DATOS E PROGRAMAS INFORMÁTICOS (incluídas páxinas web)
APELIDO(S), Nome (da contribución). Título da contribución. Elemento de enlace En. Responsable principal (do documento principal). Título do documento principal. [tipo de soporte]. Responsabilidade secundaria]. Edición. Lugar de publicación: Editor, data de publicación. [Data de consulta]**. Notas*. Dispoñibilidade e acceso**.
Exemplos (en norma ISO 690-2):

Detrol Approved In Canada For Overactive Bladder. En Doctor's Guide to the Internet [en liña]. Professional ed. P\S\L Consulting Group, 1998 [citado 1998-12-04]. Dispoñible na web: <http://www.pslgroup.com/dg/c8c7e.htm>.

Political and Religious Leaders Support Palestinian Sovereignty Over Jerusalem. En Eye on the Negotiations [en liña]. Palestine Liberation Organization, Negotiations Affairs Department, 29 August 2000 [citado 15 agosto 2002]. Dispoñible na Web: <http://www.nad-plo.org/eye/pol-jerus.html>.

MCCONNELL, WH. Constitutional History. En The Canadian Encyclopedia [CD-ROM]. Versión Macintosh 1.1. Toronto : McClelland & Stewart, 1993. ISBN 0-7710-1932-7.

PUBLICACIÓNS ELECTRÓNICAS SERIADAS COMPLETAS
Título[tipo de soporte]. Edición. Designación dos números (data e/ou número)*. Lugar de publicación: Editor, data de publicación. [Data de consulta]**. [Descrición física]. (Colección)*. [Notas]. Dispoñibilidade e acceso**. Número normalizado*.
Exemplos (en norma ISO 690-2):

EJB: Electronic Journal of Biotechnology [en liña]. Valparaiso (Chile): Universidad Católica de Valparaíso, April 1998- , vol. 1, no. 1- [citado 21 marzo 2000]. Three issues yearly. Available from: <http://www.ejb.org>. ISSN 0717-3458.

Profile Canada [CD-ROM]. Toronto: Micromedia, 1993- . The Canadian Connection. Acompañado de: User's guide. Requisitos do sistema: IBM PC o compatible; MPC Standard CD-ROM drive; DOS 3.30 ou superior; 490 kB RAM; MS-DOS Extensións 2.1 ou superior. Trimestral

Journal of Technology Education [en liña]. Blacksburg (Va.) : Virginia Polytechnic Institute and State University, 1989- [citado 15 marzo 1995]. Semi-anual. Dispoñible en Internet: <gopher://borg.lib.vt.edu:70/1/jte>. ISSN 1045-1064.

ARTIGOS DE PUBLICACIÓNS ELECTRÓNICAS SERIADAS
APELIDO(S), Nome (do artigo). Título (do artigo). Título da publicación en serie. [tipo de soporte]. Edición. Localización da parte dentro do documento principal. [Data de consulta]**. Notas*. Dispoñibilidade e acceso**. Número normalizado.
Exemplos (en norma ISO 690-2):

PRICE-WILKIN, John. Using the World-Wide Web to Deliver Complex Electronic Documents: Implications for Libraries. The Public-Access Computer Systems Review [en liña]. 1994, vol. 5, no. 3 [citado 1994-07-28], pp. 5-21. Dispoñible en Internet: <gopher://info.lib.uh.edu:70/00/articles/e-journals/uhlibrary/pacsreview/v5/n3/pricewil.5n3>. ISSN 1048-6542.

STONE, Nan. The Globalization of Europe. Harvard Business Review [en liña]. May-June 1989 [cited 3 September 1990]. Dispoñible en: BRS Information Technologies, McLean (Va.).

BOLETÍNS DE NOTICIAS E LISTAS DE DISCUSIÓN
Título [tipo de soporte]. Responsables secundarios. Lugar de publicación: editor, data de publicación [Data de consulta]**. Notas*. Dispoñibilidade e acceso**.
Exemplos (en norma ISO 690-2):

PACS-L (Public Access Computer Systems Forum) [en liña]. Houston (Tex.): University of Houston Libraries, June 1989- [cited 17 May 1995]. Dispoñible en Internet: <listserv@uhupvm1.uh.edu>.

MENSAXES ELECTRÓNICAS
APELIDO(S), Nome. Título da mensaxe. Título do sistema de mensaxería. [Tipo de soporte]. Responsabilidade secundaria. Lugar de edición: Editorial, Ano. [Data da cita]**. Numeración dentro do sistema de mensaxería. Localización dentro do sistema de mensaxería. Dispoñibilidade e acceso**.
Exemplos (en norma ISO 690-2):

PARKER, Elliott. Re: Citing Electronic Journals. In PACS-L (Public Access Computer Systems Forum) [en liña]. Houston (Tex.) : University of Houston Libraries, 24 November 1989; 13:29:35 CST [citado 1 enero 1995;16:15 EST]. Dispoñible en Internet: <telnet://brsuser@a.cni.org>.
(... texto omitido ...)

FISHER, Fritz. Re: Shakespeare as Required Reading. In USENET newsgroup: humanities.lit.authors.shakespeare [en liña]. 29 May 1996; 09:07:11 [citado 4 junio 1996; 13:03 EST]. Message-ID: <35CA25F7.3A9C@linguistik.uni-erlangen.de>. Dispoñible en Internet.